Wat is aquathermie?

Aquathermie is een duurzame techniek die warmte uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) of drinkwater (TED) wint voor het verwarmen van gebouwen. De temperatuur van het water wordt via een warmtepomp verhoogd zodat ook jij kan genieten van een warme woning. De aquathermiebronnen worden vaak ingezet voor het leveren van warmte aan woningen via een warmtenet.

Is aquathermie niet slecht voor de vissen?

Een aquathermie installatie haalt warmte uit de rivier. Het water koelt dus af. Als je ook wil koelen via aquathermie, haal je koude uit de rivier en warmt het water dus op.

De belangrijkste voorwaarde om aquathermie te kunnen gebruiken is de bescherming van het ecosysteem in dat water. Daarom hielden we in onze studie rekening dat de aquathermie installatie de waterlichamen in Fryslân met maximaal 4°C afkoelen.

Kan iedereen gebruik maken van aquathermie?

De simulaties uit dit onderzoek laten zien dat Fryslân beschikt over een enorme hoeveelheid aan beschikbare potentie. Er is zelfs meer warmte beschikbaar dan nodig: de totale bronpotentie komt neer op zo’n 350% van de warmtevraag in de provincie.

Toch zit daar een belangrijk aandachtspunt: veel warmtevragers bevinden zich in dichtbevolkte gebieden waar juist relatief weinig bronpotentie is. Tegelijkertijd is er veel warmte beschikbaar in gebieden waar weinig afnemers zijn. Hierdoor is het maken van een lokale match tussen aanbod en vraag essentieel. Uit deze studie blijkt dat na het maken van deze geografische match ongeveer 33% van de warmtevraag in Fryslân kan worden ingevuld met aquathermie.

Het antwoord is dus: nee, niet iedereen kan gebruikmaken van aquathermie, maar wel een aanzienlijk deel van de warmtevraag in Friesland kan ermee worden ingevuld.

Hoe werd de potentie van aquathermie gesimuleerd?

In deze studie werd ervan uitgegaan dat alle waterlichamen in Fryslân zich gedragen als stilstaande water om een worst-case benadering te hanteren.

De berekeningen uitgevoerd door EXTRAQT richten zich in eerste instantie op het bepalen van de bronpotentie per waterlichaam, vóórdat deze warmte aan afnemers wordt toegewezen. Deze bronpotentie is niet statisch berekend in tegenstelling tot de nationale aquathermieviewer, maar via een dynamische simulatiemethode, waarbij rekening is gehouden met uiteenlopende tijds- en locatiegebonden factoren. Denk aan:

• de mate van natuurlijke regeneratie van warmte;
• verschillen in waterdiepte;
• hoe warmte zich mengt binnen het waterlichaam;
• seizoensgebonden warmteprofielen;
• en zowel lokale als cumulatieve impacteffecten.

Een belangrijk uitgangspunt is dat afnemers het liefst warmte onttrekken op de dichtstbijzijnde locatie. Hierdoor ontstaan lokaal sneller knelpunten. De simulaties zijn dan ook zo ingericht dat ze deze lokale effecten expliciet meenemen.

Daarnaast is de studie zo veel mogelijk afgestemd op de richtlijnen van het Kader koudelozing 2.0, opgesteld door het Rijk en lokaal gevolgd door Wetterskip Fryslân. Zo wordt de maximaal toelaatbare bronpotentie binnen dit kader bepaald.

Wat nog ontbreekt in het huidige kader zijn concrete richtlijnen voor de cumulatieve effecten van meerdere installaties binnen met elkaar verbonden waterlichamen. Toch is dit effect van groot belang. Daarom zijn ook deze invloeden meegenomen in de simulaties. Dit maakt de uitkomsten realistischer en toepasbaarder op lokaal niveau.

Kan mijn buurt gebruikmaken van aquathermie?

Op de viewer kan je naar je buurt gaan binnen jouw gemeente en raadplegen hoeveel warmte deze buurt kan ontvangen van aquathermie. Bij het toewijzen van bronpotentie naar buurten werd rekening gehouden met verdeelsleutels. Op plekken waar er minder bronpotentie is in vergelijking met de omliggende warmtevraag van buurten zullen er namelijk keuzes moeten worden gemaakt wie het eerst warmte kan afnemen. Daarom werkt de studie met een verdeelsleutel. Die houdt rekening met factoren zoals:

• de afstand tot het water;
• de dichtheid van de warmtevraag;
• de energie-armoede-index;
• obstakels zoals spoorlijnen of infrastructuur;
• en of een aansluiting individueel of via een warmtenet gebeurt.

Hoe dichter een buurt tot het water, hoe hoger zijn warmtevraagdichtheid, hoe hoger zijn energie-armoede-index, hoe minder obstakels hij heeft naar het water toe, hoe meer dat de buurt maakt om als eerst bronpotentie te mogen afnemen. Zo worden alle buurten geordend van hoge naar lage prioriteit en wordt de bronpotentie stapsgewijs toegekend zolang de voorraad strekt.

Hoe ga je met de aquathermie tool aan de slag?

Je kan deze tool op verschillende manieren gebruiken. Enerzijds kan je informatie raadplegen op het niveau van de waterlichamen. Als je op een waterlichaam klikt hun je de volgende gegevens raadplegen:

• Bronpotentie in MJ/jaar -> Hoeveel warmte biedt het waterlichaam voor een afnemer op jaarbasis. Hierbij hielden we al rekening met de afgeleverde warmte na een warmtepomp na het toepassen van COP (efficiëntiegetal van een warmtepomp) van 4. Je kan dit getal gebruiken om na te gaan of er voldoende bronpotentie is voor jouw toekomstig project.
• Gemiddelde afkoeling van het waterlichaam in °C -> Indicatie hoeveel het waterlichaam gemiddeld genomen afkoelt.
• Warmte geleverd in MJ/jaar -> Hoeveel warmte er door het waterlichaam wordt afgeleverd naar bestaande nabijgelegen afnemers. Indien er minder warmte geleverd wordt dan de beschikbare bronpotentie kan je er van uitgaan dat er nog bronpotentie is voor extra afnemers/ontwikkelingen.

Als je naar een buurt navigeert kan je de volgende informatie terugvinden:

• Warmtevraag in MJ/jaar → De warmtevraag van de buurt op basis van data van de Friese warmteatlas
• % ontvangen vs gevraagd → Percentage hoeveel warmte de buurt heeft ontvangen na verdeling vanuit de bronpotentie vs de warmtevraag van buurt
• Warmtevraagdichtheid MWh/ha → Indicatie van de warmtevraagdichtheid van de buurt. Dit geeft een indicatie over de mogelijkheid van collectieve warmteprojecten. Meer info hierover op de Friese warmteatlas.

Wat kan je als initiatiefnemer doen?

Werk je als energiecoöperatie aan een aquathermieproject en loop je tegen specifieke vragen aan? Bijvoorbeeld over de haalbaarheid, het ontwerp van een systeem of de financiële onderbouwing? Via de een-op-eenbegeleiding van Wetterwaarmte helpen experts van EXTRAQT en Ekwadraat projecten verder met hun locatiespecifieke vraagstukken. Van eerste verkenning tot technische uitwerking.

De een-op-eenbegeleiding is kosteloos voor energiecoöperaties. De ondersteuning wordt gefinancierd door overheden via het programma Wetterwaarmte. Meer info vind je hier.