Inleiding

Om het gebruik van aquathermie te versnellen is de potentie voor de provincie Fryslân in detail in kaart gebracht. Eerdere studies concludeerden dat zeker 60% van Fryslân kan worden verwarmd op basis van aquathermie. Deze studies ontbraken echter aan voldoende detail. Er werden voornamelijk geen dynamische potentieberekening methodes gebruikt en geen match gemaakt tussen de verschillende waterlichamen en de afnemers op lokaal niveau.

Om een realistische ‘maakbare’ of ‘bruikbare’ potentie te bepalen, werkte het studiebureau EXTRAQT dynamische potentieberekeningen uit en hielden ze wel rekening met een lokale match tussen het aanbod en de afnemers. De resultaten van deze studie worden hieronder toegelicht.

Resultaten studie

Dynamische simulatie van de bronpotentie

De nieuwe potentiestudie van EXTRAQT richt zich in eerste instantie op het bepalen van de bronpotentie per waterlichaam, vóórdat deze warmte aan afnemers wordt toegewezen. Deze bronpotentie is niet statisch berekend, maar via een dynamische simulatiemethode, waarbij rekening is gehouden met uiteenlopende tijds- en locatiegebonden factoren. Denk aan:

• de mate van natuurlijke regeneratie van warmte;
• verschillen in waterdiepte;
• hoe warmte zich mengt binnen het waterlichaam;
• seizoensgebonden warmteprofielen;
• en zowel lokale als cumulatieve impacteffecten.

Een belangrijk uitgangspunt is dat afnemers het liefst warmte onttrekken op de dichtstbijzijnde locatie. Hierdoor ontstaan lokaal sneller knelpunten. De simulaties zijn dan ook zo ingericht dat ze deze effecten expliciet meenemen.

Daarnaast is de studie zo veel mogelijk afgestemd op de richtlijnen van het Kader koudelozing 2.0, opgesteld door het Rijk en lokaal gevolgd door Wetterskip Fryslân. Zo wordt de maximaal toelaatbare bronpotentie binnen dit kader bepaald.

Wat nog ontbreekt in het huidige kader zijn concrete richtlijnen voor de cumulatieve effecten van meerdere installaties binnen met elkaar verbonden waterlichamen. Toch is dit effect van groot belang. Daarom zijn ook deze invloeden meegenomen in de simulaties. Dit maakt de uitkomsten realistischer en toepasbaarder op lokaal niveau.

Meer bronpotentie dan warmtevraag

De simulaties laten zien dat Fryslân beschikt over een enorme hoeveelheid bruikbare aquathermie. In potentie is er zelfs meer warmte beschikbaar dan nodig: de totale bronpotentie komt neer op zo’n 222% van de warmtevraag in de provincie.

Toch zit daar een belangrijk aandachtspunt: veel warmtevragers bevinden zich in dichtbevolkte gebieden waar juist relatief weinig bronpotentie is. Tegelijkertijd is er veel warmte beschikbaar in gebieden waar weinig afnemers zijn. Hierdoor is het maken van een lokale match tussen aanbod en vraag essentieel. Alleen dan kunnen we de werkelijke, maakbare potentie van aquathermie goed benutten en inzetten voor duurzame verwarming in Fryslân.

Van bronpotentie naar maakbare potentie

Om te bepalen hoeveel warmte er écht via aquathermie geleverd kan worden, is het belangrijk om bron en vraag lokaal aan elkaar te koppelen. In deze studie is de beschikbare warmte uit waterlichamen verdeeld over de nabijgelegen warmtevragers, zolang de bron het toelaat.

Op plekken met veel vraag, maar beperkte bronpotentie, moeten keuzes worden gemaakt: wie krijgt voorrang? Daarom werkt de studie met een verdeelsleutel. Die houdt rekening met factoren zoals:

• de afstand tot het water;
• de dichtheid van de warmtevraag;
• de energie-armoede-index;
• obstakels zoals spoorlijnen, natuurzones of infrastructuur;
• en of een aansluiting individueel of via een warmtenet gebeurt.

Deze aanpak laat zien hoeveel van de warmtevraag realistisch gezien geleverd kan worden. Het resultaat: ongeveer 30% van de warmtevraag in Fryslân kan worden ingevuld met aquathermie.

Dat lijkt misschien weinig vergeleken met de totale bronpotentie van 222%, maar het laat juist zien dat veel warmtevraag zich bevindt op plekken waar de bron beperkt is. Tegelijkertijd onderstreept het het belang én de potentie van aquathermie: met 30% dekking levert het een stevige bijdrage aan de warmtetransitie in Fryslân zonder dat daar per se een WKO aan gekoppeld hoeft te worden.

Beschikbare informatie op kaart

Hieronder nemen we jou mee als gebruiker in de mogelijke resultaten die geraadpleegd kunnen worden.

Informatie op het niveau van bronnen

Om informatie te raadplegen op het niveau van de waterlichamen in Fryslân ga je naar de bronnenpagina.

De kleuring van de waterlichamen is standaard ingesteld op de bronpotentie zoals rechtsonder in de legende te zien is. Als je over een waterlichaam beweegt zal je ook een pop-up zien met de gegevens van de bronpotentie. Je kan ook andere informatie raadplegen bij het bewegen door rechtsonder de selector naast de legende aan te passen. Zo kan je de temperatuurdaling selecteren of de geleverde t.o.v beschikbare potentie van het waterlichaam. Door hiernaar te veranderen zal ook de legende en de kleuring van de waterlichamen veranderen.

Eénmaal je op een waterlichaam klikt dan zal je merken dat het waterlichaam zich opdeelt in kleine cellen. Op het niveau van deze cellen werden de lokale effecten van de simulatieberekening tot in detail berekend. Het geeft je zo nog fijnere informatie via de inkleuring van de legende en bij het hooveren over deze cellen.

Door het aanklikken van een waterlichaam is er ook een paneel open gegaan met de volgende informatie:

• Bronpotentie in J/jaar → Hoeveel warmte biedt het waterlichaam voor een afnemer op jaarbasis. Hierbij hielden we al rekening met de afgeleverde warmte na een warmtepomp na het toepassen van COP (efficiëntiegetal van een warmtepomp) van 4. Je kan dit getal gebruiken om na te gaan of er voldoende bronpotentie is voor jouw toekomstig project.
• Gemiddelde afkoeling van het waterlichaam in °C → Indicatie hoeveel het waterlichaam gemiddeld genomen afkoelt.
• Warmte geleverd t.o.v beschikbare warmte in % → Hoeveel warmte er door het waterlichaam wordt afgeleverd naar bestaande nabijgelegen tegenover hoeveel warmte er in dat waterlichaam beschikbaar is. Een waarde van 100% wilt zeggen dat deze bron helemaal benut is.
• KRW watertype → Type waterlichaam vastgesteld in het Kaderrichtlijn water.

Naast de informatie in het linkerzijpaneel zie je nu ook een grafiek onderaan in het scherm. Deze stelt de temperatuurdaling voor van het waterlichaam doorheen de tijd. Je kan zelf kiezen welke tijdsperiode je selecteert door rechtsboven in het panneel de tijdselector aan te klikken.

Informatie op het niveau van afnemers

Om informatie te raadplegen op het niveau van de buurten of gemeentes in Fryslân ga je naar de afnemerpagina.

Of gegevens op buurt- of gemeenteniveau worden weergegeven, hangt af van het huidige zoomniveau. Wanneer je volledig bent uitgezoomd, worden de gemeenten getoond. Zodra je verder inzoomt, schakelt de weergave automatisch over naar buurten.

Als je over een gebied beweegt zal je een pop-up zien met de hoeveelheid warmte ontvangen. Net zoals bij de bronnen kan je ook de legende en de inkleuring bij de gebieden wijzigen. Je kan hierbij kiezen om ook de percentage van de warmte ontvangen t.o.v gevraagd te visualiseren.

Door het aanklikken van een gebied is er ook een linkerzijpaneel open gegaan met de volgende informatie:

• Warmtevraag in J/jaar -> De warmtevraag van de buurt op basis van data van de Friese warmteatlas.
• Warmte ontvangen -> Hoeveel warmte de buurt heeft ontvangen na verdeling vanuit de bronpotentie.
• % ontvangen vs gevraagd -> Percentage hoeveel warmte de buurt heeft ontvangen na verdeling vanuit de bronpotentie vs de warmtevraag van buurt.
• Warmtevraagdichtheid Wh/ha -> Indicatie van de warmtevraagdichtheid van de buurt. Dit geeft een indicatie over de mogelijkheid van collectieve warmteprojecten. Meer info hierover op de Friese warmteatlas.

Informatie van randvoorwaarden

Zoals aangegeven werd er voor deze studie rekening gehouden met verdeelsleutels. Bij deze verdeelsleutels hoorden enkele randvoorwaarden die iets zeggen over de kans dat een buurt warmte van aquathermie kan afnemen. De randvoorwaarden die in deze studie werden opgenomen, zijn de volgende:

• de afstand tot het water;
• de dichtheid van de warmtevraag;
• de energie-armoede-index;
• obstakels zoals spoorlijnen, natuurzones of infrastructuur;
• en of een aansluiting individueel of via een warmtenet gebeurt.

Hoe dichter een buurt tot het water, hoe hoger zijn warmtevraagdichtheid, hoe hoger zijn energie-armoede-index, hoe minder obstakels hij heeft naar het water toe, hoe meer kans dat de buurt maakt om als eerst bronpotentie te mogen afnemen. Zo worden alle buurten geordend van hoge naar lage prioriteit en wordt de bronpotentie stapsgewijs toegekend zolang de voorraad strekt.

De obstakels die werden opgenomen kunnen visueel toegevoegd worden door ze aan te klikken in de randvoorwaardenpagina.

De obstakels worden bovenop de resultaten van bronnen of buurten getoond. Het is mogelijk om te spelen met de opaciteit van de obstakels om ze meer of minder zichtbaar te maken. Dat doe je met de schuifregelaar voor de opaciteit.